Thúc đẩy hộ kinh doanh chuyển đổi thành doanh nghiệp

Chủ trương, chính sách mới hỗ trợ phát triển kinh tế tư nhân, khuyến khích hộ kinh doanh chuyển đổi thành doanh nghiệp

Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 04/5/2025 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân (Nghị quyết số 68-NQ/TW) đã khẳng định vai trò quan trọng của kinh tế tư nhân đối với nền kinh tế. Nghị quyết nêu rõ, sau gần 40 năm đổi mới, kinh tế tư nhân nước ta đã từng bước phát triển cả về số lượng và chất lượng, trở thành một trong những động lực quan trọng của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Khu vực kinh tế tư nhân hiện có khoảng hơn 940 nghìn doanh nghiệp và hơn 05 triệu hộ kinh doanh đang hoạt động, đóng góp khoảng 50% GDP, hơn 30% tổng thu ngân sách nhà nước và sử dụng khoảng 82% tổng số lao động vào tăng trưởng kinh tế, tạo việc làm, là lực lượng quan trọng thúc đẩy đổi mới sáng tạo, nâng cao năng suất lao động, gia tăng năng lực cạnh tranh quốc gia, góp phần xóa đói, giảm nghèo, ổn định đời sống xã hội. Nhiều doanh nghiệp tư nhân đã phát triển lớn mạnh, khẳng định thương hiệu và vươn ra thị trường khu vực, thế giới.

Tuy nhiên, kinh tế tư nhân hiện vẫn đối mặt với nhiều rào cản kìm hãm sự phát triển... Vì vậy, cần có những giải pháp tổng thể, toàn diện, đột phá để phát huy mạnh mẽ hơn nữa vai trò của kinh tế tư nhân, củng cố niềm tin, tạo khí thế và xung lực mới cho phát triển kinh tế, thúc đẩy tăng trưởng, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia là cần thiết và cấp bách.

Nghị quyết số 68-NQ/TW đặt ra mục tiêu phấn đấu nước ta có 02 triệu doanh nghiệp đến năm 2030, có ít nhất 03 triệu doanh nghiệp đến năm 2045. Để thực hiện mục tiêu, Bộ Chính trị cũng đề ra những giải pháp cụ thể, như “có cơ chế, chính sách đặc biệt hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa…; bãi bỏ lệ phí môn bài; miễn thuế thu nhập doanh nghiệp cho doanh nghiệp nhỏ và vừa trong 3 năm đầu thành lập”; “rà soát, hoàn thiện khung khổ pháp lý về kinh doanh cá thể; thu hẹp tối đa sự chênh lệch, tạo mọi điều kiện thuận lợi về tổ chức quản trị và chế độ tài chính, kế toán để khuyến khích hộ kinh doanh chuyển đổi thành doanh nghiệp. Đẩy mạnh số hóa, minh bạch hóa, đơn giản hóa, dễ tuân thủ, dễ thực hiện đối với chế độ kế toán, thuế, bảo hiểm... để khuyến khích chuyển đổi hộ kinh doanh sang hoạt động theo mô hình doanh nghiệp. Xóa bỏ hình thức thuế khoán đối với hộ kinh doanh chậm nhất trong năm 2026”; “cung cấp miễn phí các nền tảng số, phần mềm kế toán dùng chung, dịch vụ tư vấn pháp lý, đào tạo về quản trị doanh nghiệp, kế toán, thuế, nhân sự, pháp luật cho doanh nghiệp nhỏ, siêu nhỏ, hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh”.

Cụ thể hóa Nghị quyết số 68-NQ/TW, ngày 17/5/2025, Quốc hội ban hành Nghị quyết số 198/2025/QH15 về một số cơ chế, chính sách đặc biệt phát triển kinh tế tư nhân (Nghị quyết số 198/2025/QH15). Trong đó, Điều 10 về hỗ trợ thuế, phí, lệ phí quy định: Miễn thuế thu nhập doanh nghiệp cho doanh nghiệp nhỏ và vừa trong 03 năm kể từ ngày được cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp lần đầu; hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh không áp dụng phương pháp khoán thuế từ ngày 01/01/2026; chấm dứt việc thu, nộp lệ phí môn bài từ ngày 01/01/2026. Để giảm gánh nặng chi phí, khuyến khích hộ kinh doanh chuyển đổi số, khoản 3 Điều 12 Nghị quyết số 198/2025/QH15 quy định: “3. Nhà nước bố trí kinh phí để cung cấp miễn phí các nền tảng số, phần mềm kế toán dùng chung cho doanh nghiệp nhỏ, siêu nhỏ, hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh theo quy định của Chính phủ”.

Bỏ thuế khoán - bước chuyển cần thiết cho nền kinh tế hiện đại

Để thực hiện mục tiêu nước ta có 02 triệu doanh nghiệp đến năm 2030 và có ít nhất 03 triệu doanh nghiệp đến năm 2045, một trong những giải pháp trọng yếu được xác định là hỗ trợ hộ kinh doanh chuyển đổi thành doanh nghiệp. Nhằm thúc đẩy hộ kinh doanh chuyển đổi thành doanh nghiệp, bỏ khoán thuế là một trong những giải pháp cần tập trung thực hiện.

Theo các quy định tại Thông tư số 40/2021/TT-BTC ngày 01/6/2021 của Bộ trưởng Bộ Tài chính hướng dẫn thuế giá trị gia tăng, thuế thu nhập cá nhân và quản lý thuế đối với hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh, có thể hiểu, thuế khoán là loại thuế tính theo tỷ lệ trên doanh thu khoán do cơ quan thuế xác định, áp dụng đối với hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh nộp thuế theo phương pháp khoán, hay loại thuế trọn gói áp dụng đối với hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh do có mức thuế thấp và khó xác định rõ ràng nên cơ quan thuế có thẩm quyền định mức một khoản thuế trên cơ sở hồ sơ tự khai của người nộp thuế, ý kiến tư vấn Hội đồng tư vấn thuế cấp xã và cơ sở dữ liệu của cơ quan thuế. Như vậy, cơ quan thuế sẽ ấn định mức doanh thu cho cả năm và hộ kinh doanh nộp thuế dựa trên mức khoán này.

Trong nhiều năm, thuế khoán từng là giải pháp tình thế giúp quản lý số lượng lớn hộ kinh doanh nhỏ lẻ trong điều kiện hạ tầng công nghệ và lực lượng quản lý thuế còn hạn chế. Thuế khoán có thủ tục đơn giản, thuận tiện, chỉ áp dụng một lần trong năm, phù hợp với trình độ quản lý còn hạn chế và đến nay đã trở thành thói quen của rất nhiều hộ kinh doanh. Tuy nhiên, thực hiện thuế khoán chỉ phù hợp trong giai đoạn nhất định, nếu tiếp tục áp dụng thuế khoán sẽ gây ra nhiều hạn chế, bất cập như: Đi ngược với xu thế phát triển chuyển đổi số; thiếu minh bạch^[4], dễ lạm dụng; khó quản lý, kiểm soát doanh thu, gây thất thu thuế; ảnh hưởng đến tính tuân thủ, nghiêm minh của pháp luật; gây bất bình đẳng giữa hộ kinh doanh và doanh nghiệp, giữa các hộ kinh doanh với nhau (bởi có thể có những hộ kinh doanh có doanh thu thực tế cao hơn nhiều so với mức khoán, nhưng vẫn nộp thuế ít hơn so với những hộ kinh doanh có doanh thu thực tế thấp hơn, nhưng bị ấn định mức khoán cao); không tạo được động lực cho hộ kinh doanh phát triển thành doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Chính vì vậy, tại Nghị quyết số 68-NQ/TW, Bộ Chính trị yêu cầu thực hiện xóa bỏ hình thức thuế khoán đối với hộ kinh doanh chậm nhất trong năm 2026. Đồng thời, Nghị quyết số 198/2025/QH15 quy định, hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh không áp dụng phương pháp khoán thuế từ ngày 01/01/2026. Việc bãi bỏ thuế khoán từ năm 2026 là chủ trương đúng đắn của Đảng và Nhà nước, là bước đi căn cơ và cần thiết để minh bạch hóa hoạt động của các hộ kinh doanh, tạo sự bình đẳng giữa hộ kinh doanh và doanh nghiệp, thúc đẩy chuyển đổi sang mô hình doanh nghiệp và mở rộng khu vực kinh tế chính thức là tất yếu của nền kinh tế số, kinh tế hiện đại.

Hỗ trợ hộ kinh doanh chuyển đổi mô hình từ thuế khoán sang kê khai và phát triển lên doanh nghiệp

Cục Thuế, Bộ Tài chính hướng dẫn thủ tục, hồ sơ, quy trình chuyển đổi từ hộ kinh doanh cá thể sang doanh nghiệp và những lưu ý liên quan đến mã số thuế, nghĩa vụ thuế: Tại đây.

Tham khảo bộ tài liệu do Thuế Thành phố Hà Nội đã công bố ngày 14/11/2025: Tại đây.

Nguồn: Tạp chí dân chủ và pháp luật.